Канфлікт абмыты нафтай

Расія і Беларусь фармальна ўрэгулявалі канфлікт, які доўжыўся з пачатку года, вакол экспарту нафты. Масква пагадзілася замест $3,6 млрд у год атрымоўваць ад Мінска ледзь больш $1 млрд. Беларусь жа пайшла на выроўніванне экспартных мыт на нафту і нафтапрадукты з расійскімі. Бакам атрымалася зняць найбольш вострыя супярэчнасці, але іх канфлікт наўрад ці можна лічыць вычарпаным. Ужо ўчора прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка пачаў публічную кампанію супраць аднаго з самых амбіцыйных расійскіх праектаў — будаўніцтва Паўночна-Еўрапейскага газаправода.

У пятніцу позна ўвечары расійскі прэм’ер Міхаіл Фрадкоў і яго беларускі калега Сяргей Сідорскі завяршылі двухтыднёвы канфлікт вакол паставак расійскай нафты ў Беларусь. Пасля двух тэлефонных гутарак прэзідэнтаў Уладзіміра Пуціна і Аляксандра Лукашэнкі падрахункам перамоў стаў кароткі дакумент на тры старонкі — дамова паміж урадамі дзвюх краін “аб мерах па ўрэгуляванні гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва ў сферы экспарту нафты і нафтапрадуктаў”.

У дамове ўвага надаецца тром прынцыповым пытанням: у арт. 1 — бакі прызнаюць, што нафта Расіі, якая пастаўляецца ў Беларусь, абкладаецца вывазной пошлінай. Арт. 2 — вызначае памер пошлін у дачыненні да расійскай экспартнай пошліны на волкую нафту: каэфіцыент 0,293 у 2007 годзе; 0,335 — у 2008 годзе; 0,356 — у 2009 годзе. Такім чынам, зыходзячы з дзеючага памеру экспартнай пошліны на нафту прыбыткі бюджэту Расіі ад паставак у Беларусь сёлета складуць $1,08 млрд. Тэарэтычна, Расія магла б атрымоўваць ад Беларусі пры экспарце нафты $3,6-3,7 млрд, але кампенсаваць атрымалася не больш трэці гэтай сумы.

Пры гэтым дамова прадугледжвае ў адказ толькі адну саступку з боку Беларусі: у арт. 3 гаворыцца аб ураўноўванні пошлінаў на экспарт нафты і нафтапрадуктаў у дзвюх краінах. Дадатковых прыбыткаў ад гэтага РФ не атрымае, бо, як удакладніў для газеты “КоммерсантЪ” намеснік кіраўніка Мінэканамразвіцця Андрэй Шаронаў, аб падзеле пошлін паміж бюджэтамі краін больш размовы не ідзе — сваю частку бюджэту Расія возьме экспартнымі пошлінамі.

Па словах кіраўніка дэпартамента дзяржаўнага рэгулявання знешнегандлёвай дзейнасці і мытнай справы Мінэканамразвіцця Галіны Баландзінай, $53 за тону, што атрымае Расія — гэта роўна 70% паступленняў ад беларускіх экспартных пошлін на нафтапрадукты, што Расія павінна была б атрымоўваць згодна дамове 1992 года.

Пры гэтым, як адзначае спадарыня Баландзіна, “беларускі афшор для расійскіх нафтакампаній зачыняецца, але ў Беларусі застаецца магчымасць купляць расійскую нафту на ўмовах больш выгодных, чым для Украіны, і ўжо далей самой вырашаць, што лепей — выкарыстоўваць нафтапрадукты толькі для ўнутранага рынку або экспартаваць, атрымоўваючы дадатковы прыбытак ад экспартных пошлінаў для свайго бюджэту”. Больш прывабнымі застаюцца пастаўкі расійскай нафты толькі ў Казахстан, у дачыненні якога дзейнічае нулявая стаўка мытнай пошліны. За парушэнне балансу экспартных пошлін на нафту і нафтапрадукты Беларусь будзе пакараная поўнай адменай выключнага рэжыму, гэта значыць усталяваннем пошлінаў на ўзроўні $180,7 за тону (з 1 лютага — $180,2).

Пры гэтым Расія захавала бясплатную арэнду зямлі пад газаправодам Ямал-Еўропа і нафтаправодам “Захад-Транснафтапрадукт”, а таксама сваіх вайсковых аб’ектаў у Беларусі (радыёлакацыённая станцыя “Вілейка” і вузел “Баранавічы” расійскай сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе). Адначасова кіраўнік міністэрства Герман Грэф і Андрэй Кабякоў падпісалі дамову, па якой Беларусь адменіць каля 40 указаў прэзідэнта і 20 пастаноў урада, якімі ўводзіліся экспартныя абмежаванні для кампаній РФ. Перш за ўсё гэта датычыцца зняцця абмежаванняў для расійскіх кампаній у сістэме дзяржзакупак Беларусі, абмежаванняў у доступе на беларускі рынак расійскага цукру, рыбы, машын і лекаў.

Адзначым, што расійскія кампаніі пры экспарце нафтапрадуктаў з Беларусі апроч экспартнай пошліны плацяць адваротны падатак (3% ад сумы кантракту), а пры перапрацоўцы сыравіны — $1-4 за тону пратакольнага збору. Акцызы пры рэалізацыі нафтапрадуктаў у Беларусі значна перавышаюць расійскія (Аі-95 — $190 за тону, Аі-92 — $130-140, ДП — $90). Чакаецца, што гэтыя пункты будуць адкарэкціраваныя ў бок паніжэння або адмены.

Усё гэта, зразумела, знізіць прыбыткі беларускага бюджэту. Калі б ў Беларусі захаваўся ранейшы падатковы рэжым у 2007 годзе, валавыя паступленні ад экспарту нафтапрадуктаў склалі б каля $970 млн (без уліку звароту ПДВ). Дэ-факта пры пошлінах да снежня 2006 года Беларусь павінна была атрымаць у бюджэт ад пошлін да $650 млн. Пры ўраўноўванні экспартных пошлін на нафтапрадукты бюджэт Беларусі атрымае без уліку звароту ПДВ $1,65 млрд (сярэдняя стаўка “кошыка” экспартных пошлінаў — на ўзроўні $108 за тону). Аднак пры пошлінах ў $53 за тону ўвезенай у Беларусь нафты Расія фактычна адбярэ з гэтай сумы $1,08 млрд — такім чынам, у Беларусі застанецца ад прыбыткаў нафтаперапрацоўкі толькі каля $570 млн. Такім чынам, Расія выйграла на канфлікце каля $1 млрд у 2007 годзе ў цяперашніх коштах нафты, Беларусь — страціла 40% прыбыткаў ад нафтаэкспарту.

У такіх умовах нядзіўна, што Аляксандр Лукашэнка, нягледзячы на аптымістычныя заявы беларускіх службоўцаў з нагоды дамовы па нафце, ужо праз два дня пасля яго выступіў з новай крытыкай Расіі. Учора (14 студзеня) ён назваў Паўночна-Еўрапейскі газаправод “самым дурацкім праектам у гісторыі Расіі”. Крыніцы “Інтэрфакса” ў Крамлі заявілі, што “гэтыя словы толькі пацвярджаюць неабходнасць будаўніцтва газаправода”. Наколькі Расіі і Беларусі атрымаецца ўрэгуляваць сумеснае супрацоўніцтва ў далейшым, павінны паказаць чарговыя перамовы па пастаўках у Расію беларускага цукру — яны пачнуцца на гэтым тыдні.

Паводле “КоммерсантЪ”