Сёння – дзень бел-чырвона-белага сцяга і Пагоні

19 верасня 1991 г. на пазачарговай сесіі Вярхоўнага Савету была прынятая новая назва краіны – Рэспубліка Беларусь, а таксама зацверджаныя дзяржаўныя сімвалы – герб “Пагоня” і бел-чырвона-белы сцяг. Як гэта адбывалася, згадвае сябра Прэзідыуму Вярхоўнага Савету 12 склікання, старшыня дэпутацкай камісіі ў замежных справах Пятро Садоўскі.

Даклад у пытанні сімволікі рабіў Ніл Гілевіч як старшыня камісіі па культуры і адукацыі. “Ён быў бліскучы, калі браць проста па зместу. З пункту гледжання псіхалогіі, ён неяк трошкі нашушэрыў, узбурыў гэтую маўклівую камуністычную большасць. Гучаў у яго голасе нейкі дакор. І было страшнавата. Я сядзеў і так чуў псіхалагічна скурай, што не пройдзе гэта ўсё. Як усё роўна коні, як кабаны сядзяць гэтыя камуністы.

Пайшлі на перапынак, і ў перапынку была пушчана ўся “цяжкая артылерыя”. Усе, хто што ведаў, атачылі Таразевіча і Платонава. Платонаў быў тады прэзідэнтам Акадэміі, і ён прынёс заключэнне Інстытута гісторыі і Прэзідыуму акадэміі, здаецца. Ён выступіў першы пасля перапынку, трошачкі залю ўлагодзіў. Галоўны псіхалагічны пералом адбыўся дзякуючы выступу Таразевіча. Ён гаварыў на іхняй мове, проста. Але ўжо сама яго фігура прымусіла ветэранаў падняць галовы, твары трохі памякчэлі, і з’явілася надзея, што гэта ўсё пройдзе”.

Пры галасаванні трэба было набраць 231 голас і гэтая лічба з’явілася на маніторы… “Я хачу сказаць, што першае галасаванне ў нас не прайшло, не хапіла галасоў. Карацей, пры падтрымцы Булахава Шушкевіч арганізаваў другое галасаванне. Я памятаю, там нейкім мінімумам, голас там ці два, прайшло гэта рашэнне. Тады ўскоквалі гэтыя камуністы… Кажуць, што там нешта зглумілі, не слушна прагаласавалі. Але цягнік ужо пайшоў, галасаванне прайшло”.

Ва ўсіх былі слёзы на вачах… “Большая палова была задаволена, што гэта адбылося. Канечне, ва ўсіх былі слёзы на вачах. Быў такі нейкі час, эпоха стаяла на двары, і гэта ціснула. І натоўп стаяў на плошчы, ціснуў. Але ж мы былі расколатым парламентам. І нечага мы дасягалі дзякуючы ўмельству апазіцыі. Дзякуючы таму ж Пазьняку. Ён арганізатар быў выдатны”.

Сцяг на будынку Вярхоўнага Савету памянялі на наступны дзень. “Па-мойму, на заўтра раніцай. Раніцай людзі прыйшлі. Ды ўсе мы былі такія п’яныя ад шчасця… Гэта была нейкая такая вясна, якая прыйшла ўвосень. Быў такі ўздым. Была агульная атмасфера чакання вялікіх пераменаў, шчасця і гэтак далей. І, калі пазней Ціцянкоў драў на даху гэты сцяг, я памятаю, ноччу нейкі боль у сэрцы. Я ляжу ноччу, і мне прыходзяць радкі з Багдановіча: “Каб вы чулі, як сэрца начамі па радзімай старонцы баліць”. Вось гэта проста фізічны боль мяне працяў, калі я дачуўся, што ён драў там на ласкуты гэты сцяг”.

Вясной 1995 г. Аляксандр Лукашэнка выступіў з ініцыятывай правядзення рэферэндуму, які прадугледжваў, сярод іншага, скасаванне бел-чырвона-белага сцягу і “Пагоні” як дзяржаўных сімвалаў і наданне рускай мове роўнага статусу з беларускай.

Паводле Радыё “Свабода”