Досвед Украіны ў фармаванні сістэмы энергетычнай бяспекі і магчымасці яго прымянення ў Беларусі

Алег Соскін,
дырэктар Інстытута трансфармацыі грамадства, прафесар Нацыянальнай акадэміі кіравання (Украіна)

Пасля здабыцця Украінай суверэнітэту ў 1991 г. адной з галоўных задач дзяржавы стала стварэнне незалежнай сістэмы энергазабеспячэння.

Сістэма энергазабеспячэння складаецца з наступных элементаў.

Па-першае, нафтавы складнік, г.зн. наяўнасць нафтаперапрацоўчых заводаў і нафтаправодаў, аптовых баз для захоўвання нафтапрадуктаў, рознічнай сеткі рэалізацыі нафтапрадуктаў. Ва Украіне дзейнічае 6 нафтаперапрацоўчых заводаў у Крамянчугу, Лісічанску, Херсоне, Надворнай, Драгабычы.

У год Украіна спажывае да 30 млн тон нафты. У савецкі час магутнасць заводаў складала да 56 млн тон. Усе заводы былі прыстасаваныя для перапрацоўкі расійскай нафты маркі “URALS”. Пасля здабыцця незалежнасці Украіне не ўдалося сфармаваць эфектыўную сістэму нафтавага забеспячэння, і цяпер краіна ў гэтым на 90% залежыць ад Расіі. Наша дзяржава мае развітую сістэму нафтаправодаў. Праз тэрыторыю Украіны праходзіць трансеўрапейскі нафтаправод “Дружба”. Акрамя таго, у часы незалежнасці быў пабудаваны магутны нафтаправод з тэрміналам у Паўднёвым – “Адэса–Броды”. У адрозненні ад існуючых, гэты нафтаправод планаваўся пад пастаўку каспійскай нафты і нафты краін Персідскага заліву праз турэцкі тэрмінал у порце Джэйхан. Украіна адначасова з’яўляецца як спажыўцом, так і транзіцёрам расійскай і казахскай нафты. У нас ёсць некалькі нафтатэрміналаў, у т.л. магутныя нафтагавані з тэрміналамі ў Адэсе, а таксама ў Феадосіі. Усе ўкраінскія нафтатэрміналы размешчаныя на Чарнаморскім узбярэжжы. Нафтавыя заводы Украіны былі прыватызаваныя. Адэскі і Лісічанскі належаць расійскім кампаніям: Адэскі нафтавы завод – “Лукойлу”, Лісічанскі – “ТНК”. Акрамя таго, долі расійскага капіталу ўтрымліваюцца ва ўсіх іншых нафтаперапрацоўчых заводах нашай дзяржавы. Фактычна Украіна не кантралюе свае нафтаперапрацоўчыя прадпрыемствы і забеспячальную сістэму нафтапрадуктаў. Вялікая частка аптовых баз і сістэмы рознічнага гандлю належыць расійскім кампаніям, у першую чаргу – “Лукойлу” і “ТНК”. Такім чынам, Украіна аддала складовую сваёй энергетычнай бяспекі ў рукі замежнай дзяржавы, што не стасуецца з прынцыпамі нацыянальнай бяспекі.

Па-другое, газавы складнік. Ва Украіне разгалінаваная газатранспартная сістэма з газапомпавымі станцыямі, якая дазваляе прапампоўваць праз тэрыторыю нашай краіны амаль 130 млрд м 3 газу. Акрамя таго, наша дзяржава мае 13 газасховішчаў агульным аб’ёмам у 33 млрд м 3 газу, які можа захоўвацца на захадзе краіны. У сярэднім, у нас здабываецца ад 23 да 25 млрд м 3 газу кожны год. Аднак Украіна дэкларуе, што спажывае да 75 млрд м 3 газу. Гэта супярэчлівае пытанне, паколькі на сённяшні дзень адсутнічаюць сістэмы лічыльнікаў на заходніх, паўночных і паўднёвых межах дзяржавы, а таксама на размеркавальных сетках унутры Украіны.

80% расійскага газу ідзе транзітам праз украінскую тэрыторыю, акрамя таго, яшчэ 20% прыходзіцца на Беларусь. Такім чынам, Украіна і Беларусь падобныя па профілі сістэмы энергетычнай бяспекі, паколькі з’яўляюцца ключавымі транзіцёрамі расійскай нафты і газу праз свае тэрыторыі ў Еўропу. Гэта павінна аб’ядноўваць дзве краіны. Паколькі Украіна з’яўляецца еўрапейскай дзяржавай, мэта якой – інтэграцыя ў Паўночнаатлантычны альянс і Еўразвяз, то мы павінны пабудаваць сістэму энергазабеспячэння і стварыць сістэму энергабяспекі на еўрапейскіх падставах. Украіне трэба зрабіць разнастайнымі крыніцы забеспячэння нафты і газу і ўзаемадзейнічаць з Беларуссю, паколькі нашы дзве краіны з’яўляюцца манапольнымі транзіцёрамі расійскага газу і нафты.

Украіна і Беларусь сумесна з Польшчай павінны стварыць транзітны нафтагазавы кансорцыум, які дазволіць вырашыць пытанне забеспячэння энерганосьбітаў ва Украіну і Беларусь.

Гарантыяй энергетычнай бяспекі краіны павінна стаць увядзенне новых крыніц энергазабеспячэння, найперш – біяпаліва. Украіна мае ўсе магчымасці для вырабу біяпаліва, у першую чаргу – вырошчвання такой тэхнічнай культуры, як рапс, а таксама выкарыстання адходаў ад збору зерневых, кукурузы і цукровага бурака, якія могуць служыць сырцом на цеплаэлектрастанцыях. Акрамя таго, існуюць значныя магчымасці для пабудовы і прымянення невялікіх, лакальных гідраэлектрастанцый, ветравых электрастанцый і сонечных батарэй. У гэтай сферы нашы краіны таксама могуць плённа супрацоўнічаць. Перспектыўным відам стасункаў паміж Украінай і Беларуссю з’яўляецца выраб электраэнергіі на атамных электрастанцыях. У прыватнасці, мэтазгодна было б пабудаваць адзін з атамных рэактараў на Ровенскай АЭС, які працаваў бы на забеспячэнне Беларусі электраэнергіяй.

Выснова: Украіна і Беларусь павінны распрацаваць агульную мадэль энергетычнай бяспекі, улучыўшы туды Польшчу, краіны Вышаградскай чацвёркі і краіны Балтыі. Гэта дасць магчымасць зрабіць сістэму энергетычнай бяспекі высокаэфектыўнай і прыбытковай, а таксама вырашыць пытанне пра разнастайнасць крыніц уласнага энергазабеспячэння.

Эканамічныя і палітычныя перспектывы Беларусі ва ўмовах рынкавай эканомікі

9—10 чэрвеня 2007 г.

Тэзісы

1. Аксиологические и экономические детерминанты общественного выбора Беларуси в 2007 – 2015 годах. Леонид Заико, руководитель аналитического центра “Стратегия”, экономист (Беларусь).
Аксіялагічныя і эканамічныя дэтэрмінанты грамадскага выбару Беларусі ў 2007 – 2015 гадах. Леанід Заіка, кіраўнік аналітычнага цэнтра “Стратэгія”, эканаміст (Беларусь).

2. Возможности повышения уровня жизни населения Беларуси в условиях роста цен на энергоносители. Леонид Злотников, кандидат экономических наук (Беларусь).
Магчымасці павышэння ўзроўню жыцця насельніцтва Беларусі ва ўмовах росту коштаў на энерганосьбіты. Леанід Злотнікаў, кандыдат эканамічных навук (Беларусь).
Ways to increase the living standard of the population of Belarus in the context of the energy carriers’ price rise. Leonid Zlotnikov, Economic Sciences Candidate (Belarus).

3. Українські реалії і білоруські перспективи: уроки, загрози, можливості. Андрій Кирчів, аналітик (Україна).
Украінскія рэаліі і беларускія перспектывы: урокі, пагрозы, магчымасці. Андрэй Кірчыў, аналітык (Украіна).
Ukrainian realities and belarusan prospects: lessons, threats, possibilities. Andrei Kirchiv, analyst (Ukraine).

4. Праблемы рынкавай трансфармацыі Беларусі. Кірыл Коктыш, кандыдат палітычных навук, дацэнт кафедры палітычнай тэорыі МДІМЗ (У) МЗС (Расія).

5. Трансформационные задачи Беларуси. Михаил Маринич, экс-министр внешнеэкономических связей Беларуси, экс-посол Беларуси в Латвии, Эстонии и Финляндии, доктор наук (Беларусь).
Трансфармацыйныя задачы Беларусі. Міхаіл Марыніч, экс-міністр знешнеэканамічных сувязяў Беларусі, экс-амбасадар Беларусі ў Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі, доктар навук (Беларусь).

6. Альтернативные источники поставок энергоносителей Беларусь – пиар-акция или реальность Олег Мусловец, директор Интернет-ресурса Агентство финансовых новостей (Беларусь).
Альтэрнатыўныя крыніцы пастаўкі энерганосьбітаў у Беларусь — піяр-акцыя альбо рэчаіснасць? Алег Муславец, дырэктар інтэрнэт-рэсурсу “Агенцтва фінансавых навінаў” (Беларусь)
Alternative sources of energy carriers supply to Belarus – PR action or reality. Oleg Muslovets, Director of Financial News Agency internet resource (Belarus).

7. Паміж Масквой і Бруселем (перспектывы “новай” знешняй палітыкі Беларусі). Уладзімір Роўда, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры паліталогіі ЕГУ (Беларусь)
Between Moscow and Brussels (prospects of Belarus’s new foreign policy). Uladzimir Rouda, Philosophic Sciences Candidate (Belarus).

8. Досвід України у формуванні системи енергетичної безпеки та можливості його застосування в Білорусі. Соскін Олег Ігорович, директор Інституту трансформації суспільства, професор, завідувач кафедри міжнародної економіки та підприємництва Національної академії управління (Україна).
Досвед Украіны ў фармаванні сістэмы энергетычнай бяспекі і магчымасці яго прымянення ў Беларусі. Алег Соскін, дырэктар Інстытута трансфармацыі грамадства, прафесар Нацыянальнай акадэміі кіравання (Украіна)

9. Внутриполитические последствия нефтегазового кризиса. Виктор Чернов, политолог, исполнительный директор ОО “Открытое общество”, Сергей Николюк, политический обозреватель (Беларусь).
Унутрыпалітычныя наступствы нафтагазавага крызісу. Віктар Чарноў, палітолаг, выканаўчы дырэктар ГА “Адкрытае грамадства”, Сяргей Нікалюк, палітычны аглядальнік (Беларусь).
Internal political consequences of the oil-and-gas crisis. Viktar Charnou, political scientist, executive director of PA “Open Society”, Siarhej Nikolyuk, political observer (Belarus).