Альтэрнатыўныя крыніцы пастаўкі энерганосьбітаў у Беларусь — піяр-акцыя альбо рэчаіснасць?

Алег Муславец,
дырэктар інтэрнэт-рэсурсу “Агенцтва фінансавых навінаў” (Беларусь)

Агульныя звесткі па нафтаперапрацоўцы і пастаўках нафты

У 2006 г. аб’ём перапрацоўкі нафты ў Беларусі вырас на 7,3%, да 21,25 млн тон пасля росту таксама на 7,3% за 2005 г. і на 17% за 2004 г. У 2007 г. па балансе пастаўкі расійскай нафты павінны скласці 21,5 млн тон.

Аб’ём першаснай перапрацоўкі нафты ў Беларусі ў студзені–траўні 2007 г. скараціўся на 2,3% у параўнанні са студзенем–траўнем 2006 г. і склаў 8,77 млн тон. У траўні 2007 г. беларускія НПЗ перапрацавалі 1.87 млн тон нафты, што на 5,7% больш у параўнанні з траўнем 2006 г. У параўнанні з красавіком 2007 г. аб’ём перапрацоўкі ў траўні вырас на 2,5% пасля скарачэння на 2,4% за красавік і росту за сакавік на 14,3%.

Па дадзеных Мінстатыстыкі, за студзень–травень 2007 г. у параўнанні з студзенем–траўнем 2006 г. аб’ём выпуску бензінаў вырас на 2,7% да 1414,8 тыс. тон. Аб’ём выпуску дызпаліва склаў 2794 тыс. тон, павялічыўшыся на 1%, паліўнага мазуту – 2623,2 тыс. тон (скарачэнне на 11,9%), аліваў – 68,3 тыс. тон (рост на 12,8%).

Расійскія нафтавыя кампаніі ў студзені–траўні 2007 г. паставілі на беларускія НПЗ 7,5 млн тон нафты, што на 16% менш у параўнанні са студзенем–траўнем 2006 г. Астатні аб’ём перапрацоўкі забяспечаны за кошт пераходзячых астаткаў 2006 г. і ўласнай здабычы (у студзені-траўні 720,8 тыс. тон).

Альтэрнатыўныя крыніцы

У красавіку 2006 г. “Газпрам” абвясціў пра падвышэнне коштаў з 2007 г. на газ, які пастаўляецца ў Беларусь, што, уласна, і стала пачаткам беларуска-расійскай нафтагазавай вайны. Асноўныя падзеі разгарнуліся напярэдадні Новага года і скончыліся падпісаннем кантракту з “Газпрамам” і дамовай па пастаўках нафты. Аднак яшчэ да самога піку канфлікту беларускі бок пачаў дзяржпрапаганду альтэрнатыўных крыніц энергіі (АЭС) і магчымых альтэрнатыўных паставак энергарэсурсаў у краіну.

Называліся розныя краіны-пастаўшчыкі і маршруты дастаўкі нафты ў Беларусь – аж да закупкі нафты на сусветных біржах, што ў дадзеным выпадку было б найболей правільным варыянтам менавіта для развіцця дэмакратыі ў краіне. Спатрэбіліся высілкі ўсёй міжнароднай экспертнай супольнасці, каб у лютым 2007 г. першы віцэ-прэм’ер Беларусі У. Сямашка прызнаў: расійская нафта з наяўнай увазной мытай 53$ за тону абыходзіцца танней, чым нафта, набытая на сусветных біржах.

21 лютага ў Віцебску на выязным пасяджэнні Камісіі па падвышэнні канкурэнтаздольнасці эканомікі Сямашка таксама заявіў, што выкарыстанне прыбалтыйскіх тэрміналаў для транспарціроўкі нафты ў Беларусь сёння эканамічна нявыгадна.

Па словах першага віцэ-прэм’ера, пытанне транспарціроўкі нафты праз балтыйскія партовыя тэрміналы другаснае – найперш неабходна вырашыць, калі і адкуль браць нафту.

Гэтыя пытанні дагэтуль не вырашаны – нафта па-ранейшаму закупаецца ў Расіі і далей будзе закупацца там.

А вось што сказаў А. Лукашэнка ў сваім пасланні народу і парламенту пра альтэрнатыўныя пастаўкі нафты (красавік 2007 г.): “В России последнее время многие ёрничают: “Неужели Лукашенко повезет из Азербайджана, Ирана, Венесуэлы нефть в Беларусь, когда российская в данном случае выгодна?”. Ну, конечно же, не повезем… И, может быть, нам и не нужно сегодня везти. Потому что Россия не отказывается от поставок нам нефти, газа и других природных ресурсов… Нет, на сегодня, подчеркиваю, это альтернатива на случай кризиса. А, уверен, в случае нашей серьезнейшей проработки с этими государствами мы спокойно сможем и с Азербайджана брать нефть, и с Ирана, и с Венесуэлы, и это будет примерно тот уровень, как с РФ”.

Між тым, як неаднаразова заяўлялі Лукашэнка і віцэ-прэм’ер Сямашка, Беларусь вядзе працу па выведцы і даследаванні нафтаносных раёнаў у Венесуэле і Іране, а таксама вывучае магчымасці пастаўкі ў краіну азербайджанскай нафты.

Іран

Распрацоўка іранскай тэмы пачалася даўно, у рамках супрацоўніцтва з краінай Руху недалучэння. Пасля рэзкіх заяў Пуціна Лукашэнка наведаў гэтую краіну з візітам, што і стала пачаткам беларуска-іранскай нафтавай істэрыі.

Вынікі візітаў А. Лукашэнкі ў Іран у лістападзе 2006 г. і М. Ахмадзінежада ў Мінск у траўні:

– пагадненне аб супрацоўніцтве ў сферы адукацыі;

– пагадненне ў банкаўскай сферы аб інвестыцыях і аб стварэнні банка.

Кошт пытання: вялізны патэнцыял ацэньваецца ў 35,5 млн USD узаемнага таваразвароту ў 2006 г.: у Іране нібыта збіраюць “МАЗы”, у Беларусі – “Саманды”. Іран даў Беларусі магчы масць распрацоўкі іранскага нафтавага радовішча Джафеір. Яно размешчана ў багатай нафтай правінцыі на ірана-іракскай мяжы. Па папярэдніх дадзеных, засваенне радовішча дазволіць здабываць каля 4,1 тыс. тон волкай нафты ў суткі (каля 1,5 млн тон у год). Аднак беларускі бок не атрымлівае ніякай долі ў радовішчы, якое распрацоўваецца: вяртанне інвестыцый у распрацоўку, роўна як і прыбытак “Беларусьнафта” будзе атрымліваць часткай здабываемай нафты (г.зн. ніякіх грошай), якую затым трэба будзе яшчэ прадаць.

Венесуэла

Уга Чавес выдзеліў Лукашэнку ўчасткі для здабычы нафты ў басейне ракі Арынока, дзе размяшчаюцца самыя вялікія разведаныя запасы нафты ў свеце – 236 млрд барэляў (у выпадку распрацоўкі на беларускіх участках можна будзе здабываць да 10 млн тон у год), а таксама ўчастак на распрацаваным радовішчы, дзе можна здабываць да 2 млн тон нафты ў год. На другім участку Беларусь мае намер стварыць з Венесуэлай сумеснае нафтаздабываючае прадпрыемства і пачаць здабычу нафты ў гэтай краіне толькі ў 2009 г.

Бакі таксама ствараюць сумеснае прадпрыемства па сейсмаразведцы. Заснавальнікам з венесуэльскага боку выступіць Венесуэльская дзяржаўная нафтавая кампанія PDVSA, з беларускага – РУП “Беларусьнафта”, якое паводле пастановы Саўміна № 568 унясе ў якасці ўкладання ў статутны фонд 20 тыс. USD.

Варта адзначыць, што ў ствараемым СП доля беларускага боку нягледзячы на моцнае сяброўства прэзідэнтаў дзвюх краін складзе ўсяго толькі 40%, што лепш, чым нічога ў адносінах з Іранам, але горш, чым з Расіяй, якая прапаноўвае ўсім жадаючым удзельнічаць у конкурсах па распрацоўцы радовішчаў са стварэннем СП на парытэтных умовах (51% Расія, 49% бок фундатар).

Акрамя нафты, ёсць яшчэ шэраг праектаў. Паміж Беларуссю і Венесуэлай па стане на 24 сакавіка 2007 г. падпісана 22 пагадненні, дамовы і мемарандумы.

Але сяброўства з Чавесам паўстала не з-за пагаршэння адносін Беларусі і Расіі. Яно тэрмінова спатрэбілася, калі стала зразумела, што кубінскаму лідэру Фідэлю Кастра ўжо нядоўга засталося кіраваць сваёй краінай. Беларусь пачала пераводзіць свае актывы (грошы ўлады) у краіну з больш прагназуемым рэжымам.

Азербайджан

Адзіны спосаб пастаўкі нафты ў Беларусь: трубаправодам або па чыгунцы праз Грузію ў Батумі, адтуль танкерам у Адэсу, а з Украіны ўжо па згаданым трубаправодзе “Адэса – Броды” ў рэверсіўным рэжыме да беларускіх НПЗ. Але можа здарыцца, што прапампоўка нафты па гэтым трубаправодзе ў Беларусь стане магчымая толькі ў тым выпадку, калі беларускія ўлады выпусцяць на волю А. Казуліна і іншых палітвязняў – прыкладна тыя ж ўмовы, што выставіла Францыя перад рэалізацыяй праекту па пабудове ў Беларусі АЭС.

На пастаўкі азербайджанскай нафты па гэтым трубаправодзе разлічваюць і Польшча, і Еўразвяз. Траціна нафты і 44% газу паступаюць у Еўропу з Расіі. Што тычыцца той жа Польшчы, расійскія нафта і газ складаюць на польскім рынку да 90%.

З Азербайджану выходзяць два нафтаправоды: адзін на Грузію, другі – на Турцыю. Сваёй нафтай Азербайджан не можа загрузіць нават палову аднаго з названых нафтаправодаў, бо яе ў краіны мала.

Выснова: Названыя краіны не змогуць замяніць пастаўкі нафты з Расіі і, нават у выпадку тэхнагенных катастроф, не змогуць стаць альтэрнатывай. У выніку нафтагазавага крызісу з Расіяй быў знойдзены вобраз новага ворага – Крэмль. Прапаганда паставак нафты з альтэрнатыўных краін-пастаўшчыкоў патрэбна ўладам для таго, каб упэўніць насельніцтва: улада нястомна працуе для забеспячэння сваіх грамадзян энергарэсурсамі.

Эканамічныя і палітычныя перспектывы Беларусі ва ўмовах рынкавай эканомікі

9—10 чэрвеня 2007 г.

Тэзісы

1. Аксиологические и экономические детерминанты общественного выбора Беларуси в 2007 – 2015 годах. Леонид Заико, руководитель аналитического центра “Стратегия”, экономист (Беларусь).
Аксіялагічныя і эканамічныя дэтэрмінанты грамадскага выбару Беларусі ў 2007 – 2015 гадах. Леанід Заіка, кіраўнік аналітычнага цэнтра “Стратэгія”, эканаміст (Беларусь).

2. Возможности повышения уровня жизни населения Беларуси в условиях роста цен на энергоносители. Леонид Злотников, кандидат экономических наук (Беларусь).
Магчымасці павышэння ўзроўню жыцця насельніцтва Беларусі ва ўмовах росту коштаў на энерганосьбіты. Леанід Злотнікаў, кандыдат эканамічных навук (Беларусь).
Ways to increase the living standard of the population of Belarus in the context of the energy carriers’ price rise. Leonid Zlotnikov, Economic Sciences Candidate (Belarus).

3. Українські реалії і білоруські перспективи: уроки, загрози, можливості. Андрій Кирчів, аналітик (Україна).
Украінскія рэаліі і беларускія перспектывы: урокі, пагрозы, магчымасці. Андрэй Кірчыў, аналітык (Украіна).
Ukrainian realities and belarusan prospects: lessons, threats, possibilities. Andrei Kirchiv, analyst (Ukraine).

4. Праблемы рынкавай трансфармацыі Беларусі. Кірыл Коктыш, кандыдат палітычных навук, дацэнт кафедры палітычнай тэорыі МДІМЗ (У) МЗС (Расія).

5. Трансформационные задачи Беларуси. Михаил Маринич, экс-министр внешнеэкономических связей Беларуси, экс-посол Беларуси в Латвии, Эстонии и Финляндии, доктор наук (Беларусь).
Трансфармацыйныя задачы Беларусі. Міхаіл Марыніч, экс-міністр знешнеэканамічных сувязяў Беларусі, экс-амбасадар Беларусі ў Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі, доктар навук (Беларусь).

6. Альтернативные источники поставок энергоносителей Беларусь – пиар-акция или реальность Олег Мусловец, директор Интернет-ресурса Агентство финансовых новостей (Беларусь).
Альтэрнатыўныя крыніцы пастаўкі энерганосьбітаў у Беларусь — піяр-акцыя альбо рэчаіснасць? Алег Муславец, дырэктар інтэрнэт-рэсурсу “Агенцтва фінансавых навінаў” (Беларусь)
Alternative sources of energy carriers supply to Belarus – PR action or reality. Oleg Muslovets, Director of Financial News Agency internet resource (Belarus).

7. Паміж Масквой і Бруселем (перспектывы “новай” знешняй палітыкі Беларусі). Уладзімір Роўда, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры паліталогіі ЕГУ (Беларусь)
Between Moscow and Brussels (prospects of Belarus’s new foreign policy). Uladzimir Rouda, Philosophic Sciences Candidate (Belarus).

8. Досвід України у формуванні системи енергетичної безпеки та можливості його застосування в Білорусі. Соскін Олег Ігорович, директор Інституту трансформації суспільства, професор, завідувач кафедри міжнародної економіки та підприємництва Національної академії управління (Україна).
Досвед Украіны ў фармаванні сістэмы энергетычнай бяспекі і магчымасці яго прымянення ў Беларусі. Алег Соскін, дырэктар Інстытута трансфармацыі грамадства, прафесар Нацыянальнай акадэміі кіравання (Украіна)

9. Внутриполитические последствия нефтегазового кризиса. Виктор Чернов, политолог, исполнительный директор ОО “Открытое общество”, Сергей Николюк, политический обозреватель (Беларусь).
Унутрыпалітычныя наступствы нафтагазавага крызісу. Віктар Чарноў, палітолаг, выканаўчы дырэктар ГА “Адкрытае грамадства”, Сяргей Нікалюк, палітычны аглядальнік (Беларусь).
Internal political consequences of the oil-and-gas crisis. Viktar Charnou, political scientist, executive director of PA “Open Society”, Siarhej Nikolyuk, political observer (Belarus).