Паваенная эміграцыя: скрыжаванні лёсаў

У серыі Бібліятэка “Бацькаўшчыны” выйшла новая кніга Аляксандра Адзінца, прысвечаная беларускай дыяспары з хвалі пасляваеннай эміграцыі. У кнізе сабраныя 73 успаміны дзеячаў беларускай дыяспары з усяго свету — тых, хто пасля 1944 г. апынуўся на захад ад свае радзімы.

Ідэя кнігі, паводле словаў аўтара, ўзнікла досыць нечакана: “Каталізатарам стаў мой старэйшы сябра Барыс Кіт — першы прадстаўнік ваенна-палітычнай хвалі беларускай эміграцыі, з якім мне ўдалося завязаць цесны кантакт. Але тады я ў марах не планаваў выдання цэлай кнігі, прысвечанай эміграцыі. Мэтай было напісанне газетнага артыкулу. Аднак пасля той размовы я быў настолькі захоплены, узрушаны і ўсхваляваны суразмоўцам, што зразумеў: гэта толькі пачатак!”.

Аўтар тэлефанаваў у Вялікабрытанію і Канаду, Аўстралію і Аргенціну, Чэхію і Польшчу, па некалькі гадзін размаўляючы з кожным чалавекам. У выніку за паўтары гады былі сабраныя дзесяткі тэкстаў: з ЗША — 30 успамінаў, з Аўстраліі — 12, Канады — 11, Вялікабрытаніі — 6, Нямеччыны — 4, Польшчы і Бельгіі — па 3, Аргенціны, Францыі, Чэхіі, Швецыі — па 1.

Сярод герояў кнігі Надзея Касмовіч, Барыс Кіт, Міхась Лужынскі, Ганна Мерляк (жонка Кастуся Мерляка), Барыс Рагуля, Вітаўт і Вера Рамукі, святар Беларускай народнай царквы, чальцы якой бралі ўдзел у леташнім паходзе на Акрэсціна, Эмігідзіюш Рыжы, старшыня Рады БНР (1982—1997) Язэп Сажыч, Юры Туронак, Анатоль і Іван Хрэноўскія, Антон Шукелойць. Асобным блокам змешчаныя “Успаміны Барыса Кіта пра вядомых людзей”, дададзены біяграфічны паказнік іншых дзеячаў эміграцыі, што згадваюцца ў тэкстах.

Неабходна адзначыць, што раней выходзілі падобныя кнігі, дзе былі сабраныя ўспаміны ці нарысы пра дзеячаў эміграцыі (напрыклад, Леанід Пранчак “Беларуская Амэрыка” і Тацяна Антонава “У землякоў за акіянам”). Аднак кніга “Паваенная эміграцыя” ў некалькі разоў большая. Акрамя таго, аўтар, Аляксандр Адзінец, імкнуўся запісваць не толькі вядомых дзеячаў, а найперш “нераскручаных” людзей: шараговых жаўнераў дыяспары. Тых, хто непасрэдна ствараў беларускую Амерыку, беларускую Аўстралію, беларускую Канаду, Вялікабрытанію, Бельгію. Іх імёны добра вядомыя там, але мала вядомыя тут, у Беларусі.

Большасць герояў кнігі глядзяць на падзеі Другой сусветнай вайны падобна, як святар з аўстралійскага Мельбурна Аляксандр Кулакоўскі: “Як і саветы, Гітлер прынёс у Беларусь няволю, пакуты і смерць. На пару з чырвонымі партызанамі, немцы паставілі беларуса на мяжу поўнага вымірання. Я нават дакладна не скажу, каго людзі больш ненавідзелі і каго больш баяліся, — і тыя, і другія сеялі на шматпакутнай беларускай зямлі выключна няшчасце. Прамаўчыш перад партызанамі, не аддасі апошні кавалак хлеба — заб’юць. Не паведаміш немцам, што ў хаце былі партызаны, — таксама заб’юць”.

Кніга магла быць значна большай і выйсці ў двух ці трох тамах. Але на кожную згоду на інтэрв’ю прыпадала на адной адмове.

“Хапала ўсяго, — згадвае Аляксандр Адзінец, — і метадычнага кідання слухаўкі пасля аднаго толькі вітання па-беларуску, і рэзкіх адмоваў запрасіць мужа (ці жонку) да тэлефона, і абвінавачванняў аўтара, што ён замалады, дый увогуле “дзе гарантыя, што Адзінец — гэта не ваш псеўданім”.

У томе змешчана больш за дзве сотні фотаздымкаў, большасць з якіх друкуецца ўпершыню.

Зрабіць другую такую кнігу ў найбліжэйшыя дзесяцігоддзі наўрад ці ўдасца. Старое пакаленне эміграцыі імкліва адыходзіць. Так, за час працы над кнігай адышлі ў лепшы свет чатыры інтэрв’юеры: Франціш Бартуль, Мікола Латушкін, Янка Раковіч, Барыс Рагуля. Нават праз дзесяць гадоў апытваць амаль не будзе каго. Аляксандр Адзінец паспеў у час.

Шукайце кнігу ў кнігарнях, незалежных распаўсюджвальнікаў:

Адзінец Аляксандр. Паваенная эміграцыя: скрыжаванні лёсаў: зборнік успамінаў. — Менск: Медысонт, 2007. — 704 с. (Бібліятэка “Бацькаўшчыны”. Кніга 11)

Аляксандр Адзінец нарадзіўся ў 1980 г. у Мінску. Шэсць гадоў адпрацаваў штатным супрацоўнікам спартовай газеты “Прессбол”. Ад 2003 г. жыве ў Нямеччыне. Супрацоўнічаў і супрацоўнічае з шэрагам музычных, грамадска - палітычных і музычных выданняў.

Паводле “Нашай нівы” ( www. nn. by)