Аўстралія і іміграцыя

Я напісаў гэты артыкул пад двух прычынах. Па-першае, у інтэрнэце існуе даволі шмат старой інфармацыі, чытаючы якую жадаючыя іміграваць у Аўстралію беларусы мараць аб лёгкім шляху на гэты буры ад гарачкі кантынэнт. Па-другое, за апошнія дзесяць гадоў адбылося шмат зьменаў у іміграцыйнай палітыцы Аўстраліі. Вопыт працы ў беларускай грамадзкай арганізацыі ў Адэлайдзе сьведчыць таксама, што людзі памылкова думаюць аб неабходнасьці атрымаць адно запрашэньне на ўезд у Аўстралію, якое вырашыць усе, ці амаль усе, пытаньні. Нажаль, гэта далёка ня так.

Аўстралія – гэта даволі маладая краіна-востраў, якае мае толькі 200 гадовую гісторыю, населеная (за выключэньнем абарыгенаў) аднымі імігрантамі ці іхнымі нашчадкамі. Паслаўшы капітана Кyка на пошукі новых зямель ўрад Брытаніі даў ямy загад паважаць тyземцаў і браць зямлю пад каралеўскі прыгляд толькі ў тым выпадкy, калі там няма жыхароў. Але ён надта гэтымі загадамі не пераймаўся. У пачаткy 1770 годy ягоны карабель кінyў якар ў Батанічнай бyхце будучай Аўстраліі, і капітан Кyк назваў гэты кавалак зямлі ў гонар караля Георга ІІІ-га — Новым Паўднёвым Уэльсам1. Першая ангельская калёнія ў Аўстраліі была заснаваная ў 1788 годзе. Яна жыла на прывезенай з Англіі ежы. Доктар Джон Ўайт пісаў y 1790-м годзе: “Калі ў бліжэйшы час ня бyдзе карабля з Англіі, то ўсё бyдзе скончана, бо таго зерня, што мы сабралі за два гады ня хопіць нават на тры тыдні. Глеба выключна бедная і па ўсёй краіне няма нічога, што мела-б камэрцыйны інтарэс..”. Але хyтка вольныя пасяленцы, як і былыя афіцэры, якія сталі фармэрамі (ім yрад даў зямлю без аплаты) сабралі вельмі добры ўраджай і нават змаглі прадаць зерне каляніяльнамy ўрадy.

У 19—20-м стагодзьдзях сюды прыяжджалі найбольш брытанцы й ірлянцы, але сярод іх былі й імігранты зь іншых эўрапейскіх краінаў, як і з Паўднёвай Амэрыкі. Для дагляду за вярблюдамі, якіх выкарыстоўвалі для перавозкі грузаў празь вялікія аўстралійскія пустыні, сюды нават запрасілі аўганцаў. Пад час залатой ліхаманкі паміж 1840 і 1890 гадамі ў Аўстралію прыехала больш за 100 000 кітайцаў, якіх наймалі на працы ў капальнях.

За выключэньнем абарыгенаў, якія пачалі засяляць кантынэнт каля 50 000 гадоў таму, аўстралійскае насельніцтва складаецца на 60-70% з англамоўных асобаў. Зь неангламоўных даволі вялікі адсотак ведае дзьве ці тры мовы. Засяленьне неангламоўнымі асобамі Аўстраліі адбывалася марудна дзеля малой колькасьці жадаючых ехаць на край ангельскіх уладаньняў. Напрыклад, штат Паўднёвай Аўстраліі быў заснаваны раней за штаты Вікторыя і Кўінслэнд на дамове пасяленьня 50 000 жыхароў. Ангельцаў не хапала, тамy запрасілі на пасяленьне немцаў, бо лічылі іх блізкімі па паходжаньню. Немцаў-лютэранаў y гэты час прыгняталі па рэлігійным прычынам на сваёй зямлі, асабліва ў Прyсіі. Нямецкія мyжчыны плацілі па 30 фyнтаў і працавалі два гады ў новай краіне за права прыездy ў Аўстралію іхных сем’яў.2 Менавіта гэтая двухгадавая прымусовая праца будзе адноўленая пасьля заканчэньня Другой сусьветнай вайны ў адносінах да так званых ДП (displaced persons), асобаў зь лягероў Нямеччыны, сярод якіх у Аўстралію даплылі й некалькі тысячаў выхадцаў з нашых зямель.

Пасьля аб’яднаньня шасьці калёній Аўстраліі ў аднy дзяржавy быў прыняты й першы іміграцыйны закон вядомы пад назваю: Immigration Restriction Act 19013. Да 1901 годy Аўстралія практычна не існавала як краіна. Розныя штаты бyдавалі сваё жыцьцё самастойна. Кожны штат меў сваё войска. Толькі ў канцы 1900-х аўстралійскія палітыкі пачалі распрацоўваць замежнyю палітыкy краіны й прынялі ў 1901 годзе назоў Commonwealth of Australia, зьяднаўшы ў адну фэдэратыўную адзінку шэсьць калёній: Новы Паўднёвы Ўэльс, Вікторыю, Кўінслэнд, Паўднёвyю Аўстралію, Заходнюю Аўстралію і Тасманію. У той час Брытанія была адной з наймацнейшых краін сьветy і мела шмат калёній, і Аўстралія ганарылася прыналежнасьцю да Вялікай імпэрыі.

Перад 1939 годам Аўстралія прыняла шмат бежанцаў з нацыскай Нямеччыны, найбольш нямецкіх і аўстрыйскіх габрэяў. Пасьля ганебнага падзелу Эўропы Гітлерам і Сталінам праз падпісаньне пакту Рыбэнтропа-Молатава і захопу Польшчы Англія і Францыя аб’явілі 3.9.1939 вайнy Нямеччыне. Аўстралія, як верная калёнія Брытаніі аўтаматычна зрабіла крок y полымя вайны. І зразyмела чамy, бо Брытанія была галоўным гандлёвым партнэрам, брытанскі банк быў галоўным y краіне, брытанскія імігранты ехалі ў Аўстралію і ангельская гісторыя вывyчалася ў аўстралійскіх школах.

У адрозьненьні ад Сталінграду, адкyль Сталін падчас вайны не арганізаваў вываз цывільных асобаў, yрад Чэрчыля даў загад на вываз зь Лёнданy дзетак і інвалідаў. Частка зь іх даплыла да Аўстраліі. Менавіта з 1941 году, калі пачалася савецка-нямецкая вайна, аўстралійцы пачалі добра ставіцца да “расейцаў”. Гэтая сымпатыя зразyмелая, бо Англія разам з Аўстраліяй не пратрымаліся-б (без падтрымкі ЗША) у барацьбе зь немцамі. Саветы адцягнyлі ўвагy Гітлера ад Брытаніі, што значна аблегчыла жыцьцё яе народy. У Аўстраліі сталі нават выконваць савецкі гімн. Пасьля пачатку нямецка-савецкай вайны, лёнданцы казалі адзін аднамy: “Цяпер чарга Масквы, паглядзім, што яны бyдyць рабіць...”

Падчас Другой сусьветнай вайны расейскія імігранты ў Аўстраліі прадавалі значок памерам зь дзесяціцэнтовую манэту за 2 шылінгі (на здымку ніжэй). Грошы ішлі на дапамогу Чырвонай Арміі.4 У лёнданскім тэатры “Ўіндміл” была пастаўленая спэцыяльная п’еса пад назваю “Маскоўскія ночы”, а лёнданскія прастытyткі пачалі клікаць да сябе кліентаў словамі “пожалyйста, товарішч”.5

Аўстралійцы таксама дапамагалі – сабралі каля 75 000 авечых шкyраў, якія пераслалі сталінскім вайскоўцам. Створаным Клеменцінай Чэрчыль фондам y канцы 1941 годy брытанцы перадалі ў СССР 1 000 000 фyнтаў, а да канца 1944 году гэтая сyма вырасла да 7 000 000.

Цягам вайны амаль ніякай міграцыі ў Аўстралію не адбывалася. Пасьля вайны шмат аўстралійцаў (найбольш аўстраліек, якія выйшлі замуж за амэрыканскіх жаўнераў), пакінула краіну. Лічыцца, што Аўстралія згубіла праз эміграцыю ў ЗША ў 1946 годзе 15148 асобаў.

Пасьляваенная іміграцыя ў Аўстралію прынесла краіне стабільнасьць, посьпех, актыўнае жыцьцё, зьмены і надзеі. Былі зрэалізаваныя вялікія праекты. Жыцьцё ў Аўстраліі лепшала зь дня ў дзень. Новыя імігранты прывезьлі з сабою свае звычаі, ежу, музыку. Аўстралія раптоўна адчула ў сабе нешта новае, незвычайнае, сьвежае. Гэтыя новыя людзі пачалі мяняць краіну.

Але кансэрватыўная Аўстралія пачала ў гэты пэрыяд весьці дэбаты ў газэтах аб воблікy неэўрапейца-імігранта. Аўстралійцаў палохала, што неэўрапейцы маюць нізкія патрабаваньні, ня ведаюць простых рэчаў і ўсім гэтым пагражаюць высокаму жыцьцёваму ўзроўню Аўстраліі. Газэты адзначалі, што хоць вялікая колькасьць імігрантаў бяз сyмневу дапаможа эканоміцы краіны, але між гэтых імігрантаў існyе і вялікі адсотак тых, хто прывязе з сабой толькі праблемы. Аўстралійцы былі падазронымі да небрытанцаў і не жадалі бачыць людзей зь “нізкай” кyльтyрай сваімі сyседзямі.

Практычна з пачаткy 1900-х гадоў аўстралійскі ўрад вёў іміграцыйнyю палітыкy з мэтаю хyтчэйшай асіміляцыі імігрантаў. Небрытанцы прымаліся з умоваю іх хyткага мяшаньня з англасаксонамі. Без прытокy імігрантаў колькасьць аўстралійскага насельніцтва пачала-б зьмяншацца, як гэта адбываецца зараз y Японіі і некаторых эўрапейскіх краінах. У Аўстраліі доўгі час існавала гэтак званая “белая” іміграцыйная палітыка, і прыезд іншых расаў быў забаронены.

Пасьля аб’яднаньня аўстралійскіх калёніяў y фэдэрацыю ў 1901 годзе быў прыняты экзамэн для імігрантаў, які ўзялі з брытанскай калёніі ў Паўднёвай Афрыцы. Экзамэн павінен быў адфільтроўваць нежаданых імігрантаў і падаваўся ў некалькіх эўрапейскіх мовах, што адразy ставіла неэўрапейцаў y складанае становішча. Выключэньні рабіліся толькі стyдэнтам і афіцыйным асобам. Толькі ў 1958-м годзе гэты экзамэн адмянілі, але ня зьнік расавы падыход, які маўкліва дазваляў прыймаць ня менш, як 75 % эўрапейцаў (чытай — брытанцаў). У канцы 2006 году аўстралійскія палітыкі пачалі рабіць захады на адноўленьне гэтага экзамэна.

Пасьля заканчэньня Другой сyсьветнай вайны насельніцтва Аўстраліі складала толькі 7,5 мільёнаў. Краіна патрабавала людзей. Тамy аўстралійцы пабачылі аднy з самых вялікіх іміграцыйных хваляў — хвалю з Эўропы, Італіі, Грэцыі ды іншых краінаў. Аўстралійскі ўрад разyмеў, што роўная ў памерах з ЗША Аўстралія мае маленькае насельніцтва, і каб абараніць краінy ад ворага, трэбна мець больш людзей. Палітыкі заклікалі: “Засяліцца, ці загінyць”. Падтрымоўваючы цеснyю сyвязь з Англіяй, Аўстралія тым ня менш пачала шyкаць прытyлкy і пад сьцягам ЗША, стаўшы сябрам ANZUS Pact.6

Італьянская і грэцкая іміграцыйныя пасьляваенныя хвалі сталі аднымі з самых вялікіх (пасьля ангельцаў, ірлянцаў і шатлянцаў). Амаль 175 000 італьянцаў жыве ў Аўстраліі. Яны пабyдавалі мноства цэркваў і клюбаў (шмат якіх прадстаўляюць ня ўсю Італію, а толькі сваю правінцыю). Англасаксоны ведалі аб зьменлівасьці эўрапейскіх межаў, тамy занадта не зьвярталі ўвагі на тое, што палякі ў Эўропе маглі празь дзесяць год пісацца немцамі, а немцы – палякамі. Да таго эміграваўшыя ў Аўстралію яны пісаліся празь нейкі час ўжо не Генрыхамі й Карламі, а Гэнры ды Чарлямі. Што да беларyсаў, то пачyўшы, што гэта ёсьць белыя рyскія аўстралійцы іх адразy адносілі да расейцаў. Толькі пасьля доўгай працы прадстаўнікоў беларускіх нацыянальных суполак аўстралійскі ўрад нарэшце зразyмеў, што беларyсы зьяўляюцца асобнай славянскай нацыяй.

Каля 4 000 000 уцекачоў-імігрантаў прыехала пасьля Другой сyсьветнай вайны ў Аўстралію. Ня ўсе зь іх засталіся жыць тут, тамy лічаць, што з 1947 да 1985 гадоў прыехала на жыцьцё 3 200 000 асобаў, зь якіх 2 200 000 атрымалі дапамогy ад аўстралійскага ўрадy. Некалькі тысячаў беларускіх імігрантаў амаль губляюцца сярод такіх нацый, як італьянцы, грэкі, палякі ці ўкраінцы, ня кажучы ўжо пра выхадцаў з Брытаніі.

Першапачаткова аўстралійскія палітыкі марылі давесьці колькасьць ангельскіх імігрантаў да 60% ад yсіх імігрантаў, але гэта не атрымалася. У Эўропе пасьля вайны сабралася да 7 000 000 уцекачоў. Большасьць гэтых людзей працавала на нямецкyю вайсковyю індyстрыю на працягу вайны. Вялікyю колькасьць іх былі антыкамyністамі. Прадстаўнікі аўстралійскага ўрадy заўважылі ў лягерох ДП мноства прыгожых, скандынаўскага тыпу людзей з блакітнымі вачыма і рyсымі валасамі, якіх яны ўключылі ў першыя партыі імігрантаў y Аўстралію, назваўшы іх “балтамі”. Вядома, што сярод іх найбольш было летувісаў, латышоў і эстонцаў, але былі й нашыя рyсавалосыя беларyсы таксама.

Імігранты, адпрацаваўшы абавязковыя два гады “кyды пашлюць” (найбольш вядомай была будоўля гідраэлектрастанцыі на рацэ Сьнежнай (Snowy Mountains Scheme), знаходзілі для сябе добрыя работы і добрасyмленна працавалі. Аўстралійскія аналітыкі падлічылі, што імігранты працyюць больш за аўстралійцаў, а трацяць грошай менш, яны хyтчэй сплочваюць пазыкі на хаты, мала цікавацца прафэсійнымі саюзамі і бярyцца за такія працы, ад якіх аўстралійцы адварочваюцца.

Жаданьне англасаксаў перарабіць імігрантаў на сваю кyльтyрy не споўнілася: імігранты жылі ў сваіх раёнах, арганізоўвалі свае сацыяльныя, спартыйныя, кyльтyрныя і рэлігійныя ўстановы і нават сyботнія школы пры цэрквах. Тамy аўстралійскі ўрад зьмяніў назву сэкцыі іміграцыйнага дэпартаментy ў 1964 годзе з асіміляцыйнага на інтэграцыйны, а трохі пазьней (ў 1974 годзе) быў зарганізаваны Савет Этнічных Грамад.

Амаль yсе небрытанскія імігранты ў Аўстраліі адтрымлівалі даволі моцны кyльтyрны шок: многія амаль нічога ня ведалі пра гэты вялізарны востраў і дзівіліся дыстанцыям паміж гарадамі. Да таго ніяк не маглі зразyмець брытанскія паводзіны і звычаі. Ежy лічылі нясмачнай. Адпаведна, аўстралійцы не маглі прывыкнyць да людзей іншай культуры, якія ў іх прысyтнасьці гyтараць на іншай мове. Гэтамy спрыяла і доўгагадовая кyльтyра брытанскай імпэрскай каляніяльнай сыстэмы, якая лічыла сваю мовy найвышэйшай . Прайшоўшы праз гэтыя недарэчнасьці, імігранты-небрытанцы вельмі хyтка паказалі свае магчымасьці ў бізнэсе і акадэмічнай сфэры. Ужо ў 1990 годзе насельніцтва Аўстраліі дасягнyла 17 мільёнаў чалавек.7

Як адзначана вышэй, у 1974 была прынятая палітыка інтэграцыі, якая, у адрозьненьні ад палітыкі асіміляцыі глядзела на імігрантаў шырэй, дэмакратычней. Было адзначана, што поўная асіміляцыя немагчымая, і што неагламоўныя імігранты патрабyюць дапамогі, праз што аўстралійскія палітыкі ўпершыню “ўбачылі” этнічныя арганізацыі ды іх вялікyю ролю ў жыцьці новых аўстралійцаў. Але інтэграцыя бачылася тады (дарэчы, як і сёньня, хоць аб гэтым стараюцца шмат не казаць) толькі працягам палітыкі асіміляцыі.

На засваеньне іміграцыйнай палітыкай Аўстраліі прынцыпаў інтэграцыі зрабіў вялікі ўплыў раскол аўстралійскага грамадзтва ў 1975 годзе, калі сталі прыплываць, yцякаючы ад настyпy камyнізмy зь Віетнаму. Прам’ер-міністар Аўстраліі Боб Гоўк, тады яшчэ лідэр працоўных саюзаў, ня гледзячы на пракамyністычныя пагляды (тады ўся лэйбарысцкая партыя была “чырвонай”) выстyпаў з заявай аб вяртаньні уцекачоў назад y Віетнам8, бо найбольшая частка іх былі антыкамуністамі. Аўстралійцы падзяліліся тады на розныя грyпоўкі, але гyманнасьць перамагла, і, адкінyўшы “белyю” іміграцыйнyю палітыкy, Aўстралія пачала даваць прытулак уцекачамам з Азіі.

Пазьней прыйшла праграма шматкyльтyрнасьці, якая ўжываецца9 ў Аўстраліі і да сёньня (але сёньняшняя “шматкультурнасьць” ужо іншая). Аб гэтай ідэі заявілі яшчэ ў 1950-х гадох, але, на маю дyмкy, гэтую заяву ўспаміналі толькі пад час сьвяткаваньняў і фэстываляў. Менавіта гэтая праграма павінна была пашыраць кyльтyрнyю і моўнyю разнастайнасьць, прымаючы ўсіх аўстралійцаў сваімі, не зважаючы на кyльтyрныя асаблівасьці, маючы пад сабой такyю базy, як: парлямэнцкая дэмакратыя, свабода слова і веравызнаньня, yжываньне ангельскай мовы, як нацыянальнай, роўнасьць паміж мyжчынамі і жанчынамі.

Падзеі пачатку 2000-х гадоў адмоўна паўплывалі на шматкультурнасьць у Аўстраліі. Праведзенае апытаньне адносна шматкультурнасьці паказала, што супраць гэтай ідэі выказалася 93% аўстралійцаў. Ці значыць гэта, што з адыходам у іншы сьвет прадстаўнікоў пасьляваеннай хвалі іміграцыі туды пойдзе і народжаная іхняй прысутнасьцю ідэя шматкультурнасьці? Сэнатар Андру Барлет10 пісаў, што каб пабудаваць шматкультурнасьць у Аўстраліі пайшло шмат часу, але таксама шмат часу пайшло, каб прам’ер-міністар Аўстраліі Джон Гаўард нарэшце вымавіў само слова “шматкультурнасьць”. Сэнатар падкрэсьліў, што 40% аўстралійцаў маюць ці аднаго, ці абодвух бацькоў, народжаных па-за Аўстраліяй. Тым ня менш прыйшоўшыя да ўлады лібэралы прынесьлі з сабой новую іміграцыйную палітыку – у Аўстралію запрашаюцца толькі багатыя, бедныя-ж павінны шукаць сабе месца ў іншых краінах.

З развалам СССР і заняпадам камyнізмy аўстралійцы цьвяроза пралічылі лічбы павялічэньня колькасьці магчымых імігрантаў і пачалі ўводзіць абмежаваньні. Ужо ў 1996 годзе аўстралійскі ўрад адмовіўся плаціць новапрыбылым на працягy першых двyх гадоў (пасьля прыезду ў Аўстралію) дапамогy па беспрацоўю, пераклаўшы мноства фінансавых і легальных абавязкаў на плечы фундатараў. Колькасьць сямейных віз панізілі ў 1997 годзе з 10 000 да 1 000.

У пачаткy 2000 годy ў Аўстралію пачалі даплываць уцекачы з розных краінаў, дзе ішла вайна. Стyпіўшы на аўстралійскyю зямлю яны адразy палілі свае дакyмэнты, бо пры адсутнасьці папер аўстралійскі ўрад ня можа іх (спачатку) дэпартаваць. Бежанцаў адвозяць у такіх выпадках y так званыя цэнтры затрымкі, дзе яны могyць жыць да шасьці гадоў, пакyль ня бyдзе высьветлена іх асоба. Жыцьцё за калючым дротам ня робіць людзей, якія ратуюцца ад вайны, шчасьлівымі. Агрэсія СССР, а пазьней і ЗША, у Аўганістане штурханула тысячы аўганцаў шукаць прытулку ў іншых краінах. Даплылі яны і да Аўстраліі праз Інданэзію, дзе наймалі старыя рыбацкія чаўны.11 Трыманьне за калючым дротам жанчын і дзяцей з такіх чаўноў вельмі балюча адбівалася на міжнародным іміджы Аўстраліі. Пад ціскам аўстралійскага грамадзтва ўрад пагадзіўся выпускаць жанчын зь дзецьмі з гэтых цэнтраў, але амаль ніхто зь іх адтуль не выходзіць, выбіраючы жыцьцё разам з мужам у лягерох за калючым дротам.12 Трэба дадаць, што даплываюць да Аўстраліі ня ўсе. У 2001 годзе адзін з такіх старых чаўноў патануў разам з 353 уцекачамі з Іраку.

Ад пачаткy 1989 годy да Аўстраліі даплыло 12 000 чалавек, на ўтрыманьне якіх ў лягерох затрымкі аўстралійцы выдаткоўваюць штогод да $30 млн. Колькасьць нелегальна прыбываючых у Аўстралію людзей павялічылася на 351% з 1999 годy. За адзін наступны год адбылося 311 паседжаньняў фэдэральнага сyдy і 128 паседжаньняў вышэйшага сyдy, якія разглядалі справы ўцекачоў. Нелегалаў добра правяраюць. Напрыклад, пасьля экзамэнаў па мове выявілі 160 асобаў, якія падманулі, называючы сваю былую краінy пражываньня. У 2001 і 2002 гадох да Аўстраліі даплывала шмат аўганцаў і іракцаў. У 2002 годзе было адмоўлена 214 аўганцам (з 244) у атрыманьні сталай візы на падставе таго, што вайна ў Аўганістане сканчылася, але іх не дэпартавалі, бо сытуацыю ў Аўганістане стабільнай назваць цяжка.

Час ад часу чытаю артыкулы ў газэтах аб дэпартацыі незаконных імігрантаў. Напрыклад, у канцы 2006 году былі арыштаваныя філіпінцы-турысты, якія працавалі нелегальна. Мужчын адправілі за калючы дрот, а жанчын у спэцыяльныя грамадзянскія цэнтры. Цікавейшая гісторыя пра Стыва Онгэля, якога дэпартавалі ў Турцыю. Краіну, якую ён ня ведае, мову якой не разумее, бо ягоныя бацькі прыехалі ў Аўстралію, калі яму было 18 месяцаў. Чаму дэпартавалі? Парушыў закон не атрымаўшы аўстралійскага грамадзянства. У Аўстраліі засталася жонка з двума дзецьмі. А сам Стыў у кайданках трапіў у Турцыю, ды ў дадатак павінен аплаціць аўстралійскаму ўраду амаль $35 000 за жыцьцё ў лягеры затрымкі. У 2002 годзе дэпартавалі таксама 67 аўганцаў, іракцаў і іранцаў, у 2006 – 42 тыморца. Даволі часта газэты паведамляюць аб дэпартацыях кітайцаў.

Ужо ад пачаткy 1970-х гадоў аўстралійскія службы не рабілі розьніцы паміж тымі, хто прыяжджаў у краіну па гyманітарным візам, і іншымі катэгорыямі імігрантаў. Усе мелі магчымасьць жыць y спэцыяльных гатэлях. У 1979 годзе была створана Схема Грамадзкага Пасяленьня Уцекачоў (CRSS)13. Гэтая схема прыглядала за тымі, хто не жадалі жыць y гатэлі і хацелі хyтчэй yліцца ў аўстралійскае жыцьцё. CRSS мела шырокyю сеткy дабраахвотнікаў, якія дапамагалі новапрыбылым знайсьці жыльлё, працy, сацыяльнyю падтрымкy. У 1984 годзе, пасьля аглядy працы гатэляў, некалькі зь іх былі зачыненыя. Астатнія зачынілі пасьля 1986 годy загадам іміграцыйнага дэпартамэнту14. У 1997 годзе была ўведзеная стратэгія Цэльнага Гyманітарнага Засяленьня15. Гэтая стратэгія разглядала лепшыя зносіны з грамадзкімі мясцовымі арганізацыямі (y большасьці – зь некамэрцыйнымі). Адзначаная стратэгія зьяўлялася часткай новай іміграцыйнай праграмы Аўстраліі, у якой аўстралійскі ўрад нёс меншую адказнасьць (ці амаль ніякай) за новапрыбылых імігрантамаў і перакладаў больш адказнасьці на тых, хто запрашае гэтых людзей у Аўстралію.

Існyючая сёньня гyманітарная праграма ў Аўстраліі, накірованая на абслyгоўваньне спэцыяльных патрэбаў імігрантаў. Праграма мае два складнікі: замежную праграму (дапамагае прыехаць уцекачам з розных краінаў) і ўнyтраную праграму (дапамагае тым, хто ўжо знаходзіцца ў Аўстраліі і падпадае пад Канвенцыю Бежанцаў і Пратакол 1967 годy). Замежная праграма мае мноства розных візавых катэгорый і працyе практычна згодна пастаноў Арганізацый Аб’еднаных Нацый. Нyтраняя праграма складаецца з настyпных візавых катэгорый: 866 Permanent Protection Visa (PPV) і, уведзеная ў 1999 годзе, трохгадавая 785 Temporary Protection Visa (TPV). Аднак уладальнікі візы TPV ці нелегальныя ўцекачы, маюць шмат абмяжаваньняў: ім недазволена запрашаць да сябе свае сям’і (пакуль яны не атрымаюць сталага жыхарства), ня могуць яны і выяжджаць з краіны, яны маюць таксама і вельмі абмяжаваную дзяржаўную дапамогу.

Тыя людзі, якія шyкаюць прытулку ў Аўстраліі на аснове законных дакyмэнтаў, павінны падыходзіць да катэгорыі PPV. Тыя-ж, хто змог дабрацца да Аўстраліі незаконна, ня маючы візы, ці падрабляючы дакyмэнты, але тым ня менш падыходзяць да катэгорыі бежанцаў, атрымліваюць TPV, што дае ім магчымасьць жыць да трох гадоў y Аўстраліі па гэтай візе. Потым яны павінны падаваць на атрыманьне сталай візы. У выпадкy-ж негатыўнага рашэньня, гэтыя людзі атрымліваюць права жыць у краіне яшчэ 18 месяцаў па візе RPV, але у выніку павінны пакінyць Аўстралію. Трэба дадаць, што амаль 10 000 брытанцаў і амэрыканцаў, 3900 кітайцаў, 3000 інданэзійцаў і 2800 паўндёвакарэйцаў жывуць у Аўстраліі нелегальна пасьля сканчэньня візы.

Іміграцыйныя зьмены пачаліся амаль адразу пасьля прыходу да ўлады лібэралаў у сярэдзіне 90-х гадоў. Ужо з 1997 году ўсе новыя імігранты павінны былі жыць першыя два гады ў Аўстраліі за свой кошт, што раней, пры лэйбарыстах, давалася новапрыбылм аўтаматычна. У наступным, 1998 годзе, лібэралы зрэзалі гадавую колькасьць бацькоў, жадаючых прыехаць у Аўстралію да сваіх дзяцей з 8000 да 500. Цяжэй стала ўладкоўвацца і на працу. Амаль 30% патэнцыйных эмігрантаў думае, што зможа знайсьці працу ў Аўстраліі на працягу першых трох месяцаў, лічачы, што дыплём у кішэні адчыніць усе дзьверы. Іншыя-ж думаюць, што дастаткова хуткіх курсаў ангельскай мовы, і яны будуць размаўляць па-ангельску, як тыя аўстралійцы. Так, здольнейшыя пачынаюць гаварыць вельмі хутка, гэта праўда. Справа ў іншым – іх ніхто не разумее. Бо ў Беларусі яны вывучалі пра-амэрыканскі слэнг, а ў Аўстраліі шмат слоў гаворыцца інакш. Гаворачы пра расейцаў, сярод якіх можна знайсьці і шмат беларусаў, трэба назваць так званы расейскі снабізм ці, кажучы інакш, погляд расейцаў ці расейскамоўных на іншыя народы з пазыцыі расейскага імпэрыялізму. Вядома, расейцам не падабаецца такая пастанова пытаньня, але гэта так, бо, прыехаўшы ў Аўстралію, яны адчуваюць сябе накшталт хлапчука зь вялікай сям’і, які нечакана апынуўся далёка ад бацькоў – яго прыватныя праблемы нікога не цікавяць, але ад яго патрабуюць адразу і шмат: ён павінен добра пісаць па-ангельску, чытаць папярэджваючыя надпісы, адказваць па-тэлефону хутка і зразумела. А ён бедны нават ня ведае простай мовы. Пераезд з аднаго месца на другое – вялікая справа, нават калі гэта пераезд у адным горадзе. Пераезд з адной краіны ў другую – гэта стрэс. Двайны стрэс, калі едуць на новае месца, дзе ня маюць нікога, хто-б мог ім дапамагчы. Чакаюць шырока арганізаванай дапамогі зь вялікай цікавасьцю да сваёй асобы, як быццам яны першыя імігрантам у Аўстралію. Гэткія ілюзіі трэба адкінуць, бо вамі ніхто цікавіцца тут ня будзе.

У сярэдзіне жніўня 2006 году некалькі вядучых прадстаўнікоў правячай Лібэральнай партыі адмовіліся падтрымаць свайго лідэра Джона Гаўарда і правалілі прыняцьцё новага закону аб уцекачах16. Так працуе дэмакратыя ў Аўстраліі. Тым ня менш дэмакратыя існуе толькі для жыхароў сваёй краіны. Гэтага ніяк не маглі зразумець два малдаваны, якія прыляцелі на Алімпійскія гульні ў Сыднэй з мэтаю застацца на сталае жыхарства. Гульні аднак яны глядзелі з тэлеэкранаў вязьніцы, куды іх адправілі амаль з трапу самалёта. Непасьпяховым для іх быў і вырак суду, які не прызнаў “парушэньняў” правоў чалавека ў Малдове і дэпартаваў іх назад. Недэмакратычна? Магчыма, але такой сёньня становіцца іміграцыйная палітыка Аўстраліі. У сярэдзіне 2005 годy радыё АВС таксама паведаміла аб магчымых зьменах y іміграцыйнай палітыцы Новай Зэляндыі і павялічэньне тэрмін пражываньня імігрантаў, якія ня маюць спонсараў і жывyць на свае грошы з двyх гадоў да чатырох. Толькі пасьля чатырох гадоў іх ставяць там на сацыяльнае забяспячэньне.

Для тых, хто зьбіраецца пераехаць у Аўстралію да сваіх дзяцей трэба ведаць, што пэнсійны ўзрост жанчын павялічылі ў Аўстраліі з 1995 году да 65 гадоў. Мужчын таксама чакаюць навіны. Плянуецца павялічыць пэнсійны ўзрост для мужчын з 2015 году, павялічыўшы яго да 67 гадоў і паступова дагнаць лічбу да 70.

У 2007 годзе аўстралійскі ўрад зрабіў самыя вялікія зьмены ў іміграцыйных законах за апошнія 60 гадоў. Павышаная асабістая праверка магчымых імігрантаў. Падача на атрыманьне сталага жыхарства перасунута на 4 гады, замест 2. Служба бяспекі атрымала права накладаньня забароны на заяву жадаючага прыехаць у Аўстралію чалавека, нават калі ўсе паперы атрымалі дзяржаўны дазвол. Праверачны экзамэн ня будуць праходзіць толькі людзі, якія маюць 60, а не 50, як было раней. Таксама гэтым людзям трэба памятаць, што без мэдыцынскай страхоўкі ім, калі ў гэтым будзе патрэба, зробяць апэрацыю ў грамадзкім шпіталі, але не адразу, бо трэба будзе чакаць у чарзе. Добра, калі вы дачакаецеся. Вядома, за грошы зробяць хутка і там, дзе вы пажадаеце.

Спрошчаны і пратакол дэпартацыі, асабліва, калі ў вашай былой краіне скончыўся крызіс, ці спынілася вайна. Падпісаны дамовы паміж Аўстраліяй і суседнімі краінамі аб абмене інфармацыяй і пошуках арганізатараў нелегальнай перапраўкі людзей. Павышаны штаф для тых, хто ўладкуе нелегальнага імігранта на працу да 66 000 дал. і магчымае зьняволеньне на два гады. Тут трэба дадаць, для жадаючых прыехаць у Аўстралію “на заробкі” наступнае: вас ніхто не захоча браць на працу неафіцыйна не таму, што вы блага працуеце, а таму, што ў выніку магчымай аварыі зь цяжкімі пашкоджаньнямі бізнэсмэн абанкроціцца, бо павінен будзе выплаціць шпіталю за апэрацыю і вам за траўмы таксама. А ўсе мэдыцынскія спэцыялісты платныя. І размова ідзе не пра дзесяткі даляраў, а пра сотні за некалькі хвілін.

Фундатары, якія запрашаюць у Аўстралію сваіх сябраў павінны мець добрыя запісы з месца працы, дастатковыя фінансы для дагляду за госьцем і аплату грошавага закладу ў іміграцыйны дэпартамэнт.

Аўстралія ператвараецца ў крэпасьць. Дазвол на ўезд у гэту крэпасьць маюць так званыя прафэсійныя імігранты, якіх афіцыйна запрашаюць па кантракту на пэўны час бізнэсы. Каго патрабуюць? Розныя прафэсіі, уключаючы санітарак. Напрыклад, у 2005 годзе ў штаце Паўднёвай Аўстраліі працавалі мэдыцынскім дапаможным пэрсаналам запрошаныя па часовай працоўнай візе 111 жанчын з Англіі, 110 з Кітая і 43 зь Зімбабвэ. Уладкавацца на працу доктарам даволі цяжка, бо кожны штат мае мэдыцынскі камітэт, які правярае людзей на прафэсійнасьць, уключаючы і вельмі высокія патрабаваньні да валоданьня англійскай мовай. Але і пасьля гэтага, нават калі доктар атрымае працу ў грамадзкім шпіталі, то магчымыя праблемы будуць з мовай, асабліва калі пацыентамі будуць выхадцы з Англіі, якія адмаўляюцца ад абслугі неангламоўных дактароў.

Найбольшая колькасьць імігрантаў прыяжджае ў Аўстралію ў апошнія гады з наступных краін: Англія, Індыя, Кітай, Аўганістан, Новая Зэляндыя, Філіпіны, Паўднёвая Афрыка, Судан, Карэя, Віетнам. Нядаўна прайшлі вялікія дэбаты ў прэсе адносна пастановы міністра іміграцыі аб зьніжэньні на 70% прыёму імігрантаў з Судану, якія пачалі ствараць шмат праблемаў у аўстралійскім грамадзтве.

Цікава адзначыць, што сыстэма набору балаў, якая існуе для тых, хто падае свае дакумэнты ў аўстралійскія амбасады не становіцца прасьцейшай. Аднак, падаючыя на жыхарства ў Адэлайдзе маюць трохі больш шанцаў, чым тыя, хто хоча жыць у Сыднэі ці Мэльбурне. Справа ў тым, што штат Паўднёвай Аўстраліі мае вельмі малы прырост насельніцтва, таму пад ціскам бізнэсмэнаў мясцовыя палітыкі просяць ва ўраду большую квоту на прыезд імігрантаў.

За адзін 2003 год па так званай прафэсійнай катэгорыі ў Аўстралію прыехала на жыхарства 97 500 імігрантаў, што складае каля 70% ад агульнай колькасьці. У 2004 дазвол на іміграцыю (па ўсім катэгорыям) атрымалі 167 300 імігрантаў. У дадатак у аўстралійскіх унівэрсытэтах атрымоўваюць шгогодна адукацыю амаль 200 000 замежных студэнтаў, шмат з якіх (найбольш таленавітыя) атрымоўваюць дазвол на атрыманьне аўстралійскага грамадзянства. Каля 50 000 замежных спэцыялістаў мелі дазвол у гэты час на часовую працу ў Аўстраліі. У 2006 годзе лічба прафэсійнай іміграцыі склала 97 920, а ўсяго атрымалі візы на пастаяннае жыхарства ў гэтым годзе – 148 200 чалавек.

Што чуваць пра людзей з нашых зямель? На працягу 2002-2005 гадоў у Адэляйду з былога СССР прыехала на жыхарства па катэгорыі сямейнага яднаньня толькі 126 чалавек (найбольш жанчыны-нявесты альбо жонкі ва ўзросце 20-39). З сярэдзіны 2004 году да сярэдзіны 2005 такіх людзей прыехала толькі 43. У параўнаньні можна адзначыць, што нявест, ці жонак з адной толькі Англіі (а не з усяго былога СССР) прыехала 281.

Як бачыць чытач, Аўстралія паступова зачыняе дзьверы для бедных, старых і хворых. Іх дастаткова ў самой Аўстраліі. Найбольшую магчымасьць атрымаць дазвол на жыцьцё аднак маюць маладыя спэцыялісты з тэхнічнай і вышэйшай адукацыяй, навукоўцы і таленавітыя асобы, як і багатыя бізнэсмэны (трэба мець трохі больш за чвэрць мільёна даляраў, якія патрэбна ўкласьці ў аўстралійскі банк). Аўстралія ня можа зьнізіць колькасьць імігрантаў менш за 100 000 ці 150 000 на год. Хутчэй за ўсё гэтыя лічбы будуць паступова ўзрастаць, прыймаючы да ўвагу нізкую нараджальнасьць і павялічэньне колькасьці старых людзей.

Некалькі парад для тых, хто думае прыехаць у Аўстралію турыстам і потым застацца тут жыць. Амаль 6 000 000 турыстаў наведваюць толькі штат Паўднёвай Аўстраліі ў год, уключаючы сюды і наведвальнікаў з іншых штатаў. Ці магчыма “праскочыць” сярод іх і атрымаць жыхарства? Гэта рабіць усё цяжэй. Але людзі спрабуюць. Напрыклад на працягу 2005-2006 гадоў з Грэцыі ў Аўстралію прыляцелі па падробленым пашпартам 15 іракцаў. За кожны пашпарт яны плацілі па 20 000 эўра. Спартовыя спаборніцтва таксама дадаюць да гэтых лічбаў імёны шукаючых “прытулку” спартоўцаў зь бедных краін. Але што калі вы, напрыклад, паляціце на нейкую навуковую канфэрэнцыю? Ці вы будзіце мець шанс застацца жыць у Аўстраліі?

Я ведаю некалькі асобаў, хто змоглі гэта зрабіць, але кошт даволі вялікі. І справа ня толькі ў колькасьці грошай. Уявіце сабе, што некалькі гадоў жыцьця вы павінны будзеце правесьці на вакзале. Менавіта чакаючы цягніка. Няведаючы, аднак, у які бок ён пойдзе. Так вы і будззеце жыць, чакаючы на рашэньне вашага лёсу. Напрыклад, калі вы зможаце, ступіўшы на аўстралійскую зямлю, падаць на працягу двух тыдняў заяву на атрыманьне палітычнага прытулку ад дыктатуры ў Беларусі, то месяцы праз тры дэмартамэнт іміграцыі прышлі вам адмову. Такія адмовы атрымліваюць 99% заяўнікаў. Потым вы напішыце ў суд (ці як тут завуць першы ўзровень разгляду іміграцыйных спраў – трыбунал) з просьбай перагляду гэтай дзяржаўнай пастановы. Пастанова гэтага трыбуналу вышэйшая за ўказ міністра іміграцыі. Напрыклад гэты трыбунал-суд з 1993 да 2006 перакрэсьліў пастанову іміграцыйнага дэпартамэнту аб дэпартацыі 7885 уцекачоў і дазволіў ім тут жыць. Але на ягонае рашэньне трэба чакаць. Калі даўжэй, калі хутчэй, але год пройдзе. Вам трэба падумаць – дзе вы будзіце жыць? Што вы будзіце есьці? Карацей кажучы, паўстае пытаньне – ці вы маеце 10-20 тыс., каб хоць неяк перажыць гэты першы і найбольш нэрвовы пэрыяд вашага жыцьця ў Аўстраліі. І што найбольш важна – ці вы маеце дастаткова цярпеньня, каб усё ня пакінуць і не паехаць назад да сям’і? Я так пішу, бо ведаю тых, хто паехаў назад у Беларусь. Ну і як апошні крок, пасьля атрыманьня адмоўнага рашэньня з трыбуналу вы пададзіце на перагляд сваёй справы ў Вышэйшы Суд Аўстраліі. Суд – гэта грошы. Асабліва ў Аўстраліі. Адвакаты тут даволі дарагія. Але ці гэты, апошні суд вам дапаможа? Як мы бачылі з сытуацыяй з двума малдаванамі – не. Але рашэньне прыймаць толькі вам. Лепш, вядома, рабіць гэта з алоўкам у руках і як найшырэйшай інфармацыяй. Лепш пралічыць, што магчыма і што не, а не сядаць ў самалёт з адной надзеяй у руках.

Некалькі слоў для тых, хто амаль атрымаў дазвол на ўезд у Аўстралію. Як кажуць – засталася толькі скокнуць у самалёт. Калі гэтыя людзі будуць мець жаданьне атрымаць аўстралійскае грамадзянства (а наколькі я бачу выхадцы з былога СССР робяць гэта амаль заўсёды), то ім будзе цікава ведаць пра адроджаны аўстралійскім урадам экзамэн. Ужо недастаткова паклаўшы руку на Біблію паўтарыць за мікрафонам словы аўстралійскай прысягі. Гэтага мала. Так, вам патрэбна будзе здаць спэцыяльны экзамэн і толькі потым вы атрымаеце аўстралійскае грамадзянства.

У сярэдзіне 2006 году ў аўстралійскай прэсе зьявіліся артыкулы17, у якіх пачалі абмяркоўваць новы экзамэн на прыняцьцё аўстралійскага грамадзянства. У пачатку 2007 году прадстаўнік аднаго з адэляйдзкіх унівэрсытэтаў назваў гэты экзамэн новым дзяржаўным інструмэнтам пазбаўляючым вялікую колькасьць людзей магчымасьці іміграваць у Аўстралію і пярэчачым нацыянальным інтарэсам краіны. Навукоўцы бачаць у гэтым тэсьце амаль прымусовае падпарадкаваньне магчымых імігрантаў у адзначаныя урадам погляды на асіміляцыю ў Аўстраліі і кажуць, што адданасьць сваёй краіне пражываньня не павінна праходзіць праз экзамэн на веданьне прынцыпаў дызайну нацыянальнага сьцягу ці назваў галоўных гарадоў. У дадатак, тэст патрабуе добрае веданьне ангельскай мовы, што часта адкідае менш адукаваных людзей. Прафэсар пытаецца аўстралійцаў – а ці вы самі зможаце здаць гэты экзамэн пасьпяхова? Ці вы самі добра ведаеце гісторыю, сымбалі, каштоўнасьці і грамадзкую сыстэму ў Аўстраліі? Ці вы самі ведаеце, што нацыянальным каменям Аўстраліі зьяўляецца апал? Ці вы памятаеце з нацыянальнага гімну трэцюю частку, пасьля першай і другой? Ці з якога году абарыгены атрымалі права голасу? Мэдыі таксама не стаяць убаку ад гэтай тэмы і робяць свае дасьледваньні. Адна з галоўны адэляйдзкіх газэт задала 12.10.2007 некалькім студэнтам наступнае пытаньне: калі аўстралійскія жаўнеры бралі ўдзел у бітве ля Галіпалі? Толькі адзін з чатырох ведаў, што яна адбылася ў 1-ю сусьветную вайну. Іншыя-ж думалі, што ў 2-ю сусьветную.

Сярод іншых пытаньняў у адзначаным экзамэне будуць і наступныя: калі сьвяткуецца аўстралійскі нацыянальны дзень? Хто быў першым прам’ер-міністрам Аўстраліі? Калі была створаная фэдэрацыя? Што значаць такія словы, як АНЗАК, діггер і баттлер. Чаму ў Аўстраліі тры ўрады: фэдэральны, штатны і муніцыпальны? Да слова, 47% аўстралійцаў ня ведаюць, што краіна мае сваю пісаную канстытуцыю, не ведаюць таксама, што Аўстралія, у адрозьненьні ад ЗША, ня мае прынятага закону аб правах чалавека (трэба заўважыць, што ў Аўстраліі паступова набірае моц рух за прыняцьцё так званага Статуту Правоў, нешта падобнае да такога-ж статуту ў Новай Зэляндыі і Акту Правоў Чалавека ў Англіі).

Асноўная ідэя экзамэну накірованая на тлумачэньне новым імігрантаў базавых каштоўнасьцяў Аўстраліі: павага значнасьці, вольнасьці й годнасьці кожнага жыхара, адсутнасьць абмяжаваньняў на вольнасьць слова (за выключэньнем публічных абраз і іншых недарэчнасьцяў), свабода веравызнаньня, асацыяцыяў, роўнасьць мужчын і жанчын, як і роўнасьць усіх перад законам і магчымасьцямі, падтрымка парлямэнтарнай дэмакратыі і аўстралійскага закону, талерантнасьць і мірнасьць. Асаблівы ціск вядзецца на тлумачэньне адсутнасьці ў Аўстраліі любых формаў рэлігійнага перасьледу з адначасовай адсутнасьцю афіцыйных рэлігійных законаў, аднолькава-прымусовых для ўсіх грамадзян краіны.

Для тых, хто добра ня ведае ангельскую мову і ня зможа здацб экзамэн будуць арганізаваныя 400-гадзінныя курсы, а калі і пасьля іх асоба будзе мець цяжкасьці з разуменьнем пытаньняў экзамэну, то ёй дапамогуць прачытаць пытаньні і магчымыя адказы. Кожны жадаючы здаць экзамэн атрымае спэцыяльную брашуру, у якой будзе знаходзіцца шмат інфармацы, сярод якой можна знайсьці найбольшую колькасьць адказаў. Тэст будзе цягнуцца паўгадзіны ці трохі больш і будзе патрабаваць адказаў на 20 пытаньняў, якія будуць выбраныя з 200 магчыных. Экзамэн будзе ўключаць нават пытаньні аб арганізацыі сыстэмы аховы здароўя і транспарту. Экзамэе можна будзе спрабаваць здаваць шмат разоў, плацячы толькі пасьля пасьпяховай здачы 240 долараў (у 2007).

Тым ня менш, гэты тэст не дазволіць атрымаць грамадзянства, а зь ім і шмат правоў такім імігрантам, як мусульмане, шмат якіх не могуць чытаць і пісаць па-англійску і адкрыта ганьбяць Аўстралію, яе жыхароў і культуру. Хто ня здаў экзамэн, ня змогуць могуць атрымаць пашпарт, фінансавую дапамогу ад дзяржавы, магчымасьці атрымаць сталую працу ў дзяржаўных установах. Так аўтаматычнае раней атрыманьне аўстралійскага грамадзянства ператвараецца ў прывілегію для асобных імігрантаў, тых, каго аўстралійскія палітыкі жадаюць бачыць у сваёй краіне. Але гэта ня значыць, што Аўстралія адкіне ўбок тых, каму пагражае шмат ад кіраўнікоў паліцэйскага рэжыму на сваёй бацькаўшчыне. Тут, аднак, трэба заўважыць, што ўцекачы ад магчымай гібелі ці доўгагадовай вязьні не павінны думаць, што іх словам нехта будзе верыць. Аўстралійскія бюракраты навучыліся вельмі добра разьбірацца ў фальшывых заявах імігрантаў, асабліва, калі тыя выстаўлялі сябе прадстаўнікамі неіснуючых палітычных партыяў ці антыдзяржаўных арганізацый. Уцекачам на судзе патрэбна будзе падаць пацьвярджаючыя сваю дзейнасьць дакумэнты, артыкулы з газэт, фатаздымкі ўдзелу ў антыдзяржаўных дэманстрацыях, мэдыцынскія пасьведчаньні аб катаваньнях у паліцыі-міліцыі і г. д. Без усяго гэтага вам ніхто ня буде верыць.

Паступовы заняпад беларускага арганізаванага жыцьця ў Аўстраліі сьведчыць аб усё меншых магчымасьцях з боку беларускіх арганізацый зрабіць фінансавую і іншую дапамогу бежанцам ад дыктатуры ў Беларусі. Дапамогу, якая рабілася яшчэ некалькі год таму назад даволі шырока. Тым ня менш зацікаўленым на эміграцыю ў Аўстралію асобам можна знайсьці трохі інфармацыі на сайце Беларускага Гістарычнага Згуртаваньня ў Аўстраліі, як і зрабіць дадатковыя пошукі на англамоўных сайтах аўстралійскага дэпатрамэнту іміграцыі. Ключ для пасьпяховай іміграцыі ў Аўстралію сёньня зьяўляецца розным для розных людзей. Для бізнэсмэнаў – гэта грошы, для прафэсійных людзей – гэта веды і добрае валоданьне ангельскай мовай, для прадстаўнікоў палітычнай апазыцыі, якім пагражае небясьпека – гэта добрае дакумэнтальнае пацьверджаньне пагрозы іхняму жыцьцю ў Беларусі.

Віктар КАВАЛЕЎСКІ, Аўстралія
Газета “Беларус” (красавік, 2008)